Bài dự thi: "Hái" tiền tỷ nhờ "xoài Úc" (11/07/2017)

TÁC PHẨM DỰ THI CUỘC THI
“BÁO CHÍ VIẾT VỀ NÔNG THÔN MỚI GẮN VỚI CƠ CẤU LẠI NGÀNH NÔNG NGHIỆP" GIAI ĐOẠN 2017-2020
Tác giả: Hải Luận, Báo Biên phòng
MS: 01.2
 
Bài 1: "Cha đẻ" của giống xoài ngoại

Khánh Hòa là một tỉnh nổi tiếng có nhiều người trồng các loại xoài. Trước đây, người dân trồng "xoài trời" năng suất thấp, giá trị không cao, đến mùa thu hoạch, mỗi ki-lô-gam chỉ bán được 2.000 đồng. Bây giờ, người dân chuyển đổi sang làm giống "xoài Úc" bán 1 trái xoài trị giá trên trăm nghìn đồng. Hộ nào sở hữu cỡ 1.000 cây xoài đã trở thành đại gia.

 



Ông  Seth Andrew Merton, Tổng Giám đốc (bên phải) và ông  Dương Tôn Đoàn, Phó Tổng Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn MTV EMU Việt Nam. Ảnh: Hải Luận

"Trong ngày 9 và 10-1-2017, nhà tôi thu hoạch 30 tấn xoài, trị giá 2 tỉ đồng (giá 80.000 đồng/kg), dự tính sẽ bán liên tục đến tuần cận Tết là hết xoài nhưng ai ngờ giá xoài sụp xuống chỉ 40.000 đồng/kg. Tôi quyết định "treo" xoài trên cây chờ giá lên, nhưng giá lại tụt xuống 30.000 đồng/kg. Cận Tết quá rồi, tôi huy động 50 người thu hoạch trong 2 ngày, đạt 52 tấn, thuê 2 chiếc xe tải đông lạnh chở ra chợ Long Biên (Hà Nội) bán. Chu cha, ở Long Biên có rất nhiều xe xoài nhập từ Campuchia về, xoài các tỉnh miền Đông Nam bộ, xoài miền Tây, từ các cửa khẩu phía Bắc để ngược về Long Biên. Ế ẩm không ai mua nên ngày 29 Tết, tôi quyết định chạy 2 xe xoài lên cửa khẩu quốc tế Tân Thanh (Lạng Sơn) chờ đợi để "đánh" hàng sang Trung Quốc bán. Mãi đến ngày mồng 4 Tết, tôi mới bán được 1 xe, giá 40.000 đồng/kg. Sáng mồng 7 Tết, tôi cho 1 xe đi thẳng qua Trung Quốc bán luôn" - Ông Trang Măng, xã Cam Hải Đông, huyện Cam Lâm, tỉnh Khánh Hòa, mở đầu câu chuyện hành trình quả "xoài Úc" rất gian nan.

Trồng cái thế giới cần

Ông Măng xếp hạng "đại gia" làm "xoài Úc" ở Khánh Hòa, mới dám bỏ ra gần 200 triệu đồng thuê xe đông lạnh chở xoài sang Trung Quốc bán, đúng như câu nói "mua gốc bán ngọn". Vì mấy năm trước, trồng xoài Úc mỗi năm ông có lãi trên 5 tỉ đồng. Nếu như giá cả  không bấp bênh cứ như năm ngoái, năm nay ông sẽ thu lãi trên 10 tỉ đồng. Nhờ chuyến đi xa này, ông Măng mới hiểu được thị trường rộng lớn của Trung Quốc. Số hộ kiếm được 200 triệu đồng đến 1 tỉ đồng từ trồng giống "xoài Úc" thì nhiều vô kể tại huyện Cam Lâm, Diên Khánh và TP Cam Ranh.

Tại sao gọi là "xoài Úc"? Suốt hành trình đi tìm hiểu viết loạt bài này, đi đến đâu người dân cũng ca ngợi "Ông xoài Úc". Tìm mãi cũng gặp được con trai và người cộng sự lâu năm với ông John Edward Morton, một người nông dân, doanh nhân người Australia. Chính ông John là "cha đẻ" giống "xoài Úc" ở Việt Nam. Ông Dương Tôn Đoàn, Phó Tổng Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn MTV EMU Việt Nam nhớ lại: "Đầu năm 2001, khi ông John đến Việt Nam, Viện cây ăn quả miền Nam giới thiệu đến Khánh Hòa để tìm hiểu về vùng trồng xoài tập trung và nguồn hàng xoài xuất khẩu đi các nước. Vì tôi biết tiếng Anh, nên anh Hoành, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cử ra sân bay đón ông John và làm phiên dịch cho các cuộc làm việc tại tỉnh Khánh Hòa". Ông John đến Cam Lâm vào đúng vụ xoài chín rộ, để xem cách thức trồng và thu hoạch xoài của người dân ở đây. Ông John ngạc nhiên thấy người dân ở đây trồng những giống xoài, cây rất cao, tán phủ rộng từ 100 - 200m2, cách hái xoài thì kéo từng trái trên ngọn cây rơi xuống đất nghe bịch, xoài bị bể hư hao rất lớn. Rồi kiểu khác, hai người ở phía dưới căng tấm áo ra, người ở trên hái xoài ném xuống. Nhìn cách thu hoạch, ông John lắc đầu sợ hãi và mua mấy trái xoài ăn thử. Người bán hỏi: "Ông thấy xoài Việt Nam ngon không?". Vì "ngoại giao" nên ông cũng gật, gật cái đầu đồng ý, không tỏ thái độ chê bai!

Sau chuyến đi thực tế đó, ông John kết luận: "Xoài Khánh Hòa không xuất khẩu ra thị trường quốc tế được". Nhưng ông Hoành động viên ông John đóng mấy thùng xoài Cam Ranh gửi sang thị trường các nước Đông Nam Á, chào hàng. Sau một thời gian, tôi nhận được "mấy cái chê" phản hồi: Nhìn xoài không sạch, nguồn gốc không rõ ràng, nước nhiều chảy ra cả tay, xơ nhiều, trái nhỏ… Tôi hỏi ông John: "Nếu xoài địa phương không xuất khẩu được thì làm sao?"

-  Phải thay đổi giống xoài mới - Ông John trả lời.

-  Giống mới đó ở đâu?

-  Đưa từ Australia sang Việt Nam.

Tôi từng làm trong ngành nông nghiệp, nghe nói nhập giống cây từ nước ngoài vào đã thấy khó khăn rồi. Tôi với ông John bắt đầu "gỡ" từng việc một. Những người lãnh đạo trong ngành nông nghiệp Khánh Hòa lúc đó cũng hỏi ông John: "Liệu giống xoài mới của Australia có ngon hơn xoài Cam Ranh hiện có?". Ông John trả lời: "Cảm nhận của bản thân ngon không quan trọng lắm. Điều quan trọng là thị trường có chấp nhận không?".  Mục tiêu làm việc của ông John là nhằm đến thị trường thế giới cần cái gì, thì làm đáp ứng cái đó.

 Tìm kiếm và bàn tính mãi, cuối cùng tỉnh Khánh Hòa đã cho ông John mượn đất tại Trại thực nghiệm cây trồng, vật nuôi Suối Dầu làm thử. Ông Mai Xuân Thương, Giám đốc Trung tâm Nông nghiệp công nghệ cao tỉnh Khánh Hòa, nhớ lại lúc ông cùng ông John bắt tay hợp tác đầu tiên: "Được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cấp phép nhập 10.000 chồi xoài từ Australia vào Việt Nam, theo thỏa thuận, ông John chịu 100% chi phí cuộc thử nghiệm. Thân cây ghép là của Trại thực nghiệm và cán bộ, nhân viên làm theo quy trình của ông John đưa ra. Tháng 6-2003, có được cây giống hoàn chỉnh đưa ra trồng thực nghiệm trên diện tích 10ha. Đến tháng 5-2006 thu hoạch vụ "trái mói" đầu tiên, đạt sản lượng 50kg/cây. Ông John mua lại số xoài đó để xuất khẩu thử. Đây là dấu mốc đầu tiên trái xoài của Việt Nam đi ra thị trường thế giới".

"Truyền" chuẩn quốc tế cho nông dân Việt Nam

Dù chỉ trồng 10ha "xoài Úc" thực nghiệm, nhưng ông John đề nghị mọi người phải làm theo chuẩn quốc tế mọi khâu. Ông Thương học hỏi được nhiều kinh nghiệm: "Ngay cả dân làm nông nghiệp "chính quy" như chúng tôi cũng phải học cách làm việc khoa học của ông John. Chẳng hạn, ông đã đưa công nghệ tưới nhỏ giọt của Israel đầu tiên tại Việt Nam, khoảng cách cây cách cây, hàng cách hàng đều thẳng tắp, đứng chỗ nào cũng nhìn cây thẳng như dây đàn. Lập sổ nhật ký trồng trọt, sử dụng loại nước gì tưới, phân bón nào, liều tượng bao nhiêu, kích cỡ tăng trưởng của cây… Khi thu hoạch, cắt trái đúng cự ly, không bị trầy xước, không bị ánh nắng rọi trực tiếp vào trái xoài. Ông Bùi Bá Bổng, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đến thăm mô hình trồng "xoài Úc" của ông John hết lời khen ngợi và nói đây là mô hình đầu tiên tại Việt Nam".

Ông John Edward Morton, sinh năm 1946, là một nông dân, doanh nhân người Australia, "cha đẻ" giống "xoài Úc" tại Việt Nam. Ông bị bệnh ung thư và mất cuối năm 2015. Ông luôn động viên cộng sự của ông ở Việt Nam và người con trai Seth Andrew Morton, Tổng Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn MTV EMU Việt Nam, phải quyết tâm theo đuổi để xây dựng thương hiệu "xoài Úc" ở Khánh Hòa, xuất khẩu ra thị trường thế giới theo chuỗi giá trị.

Trại thực nghiệm đã tự làm ra được giống xoài quốc tế, ông John mua lại và cung cấp miễn phí cho người dân trồng. Lúc đó, có nhiều người còn e ngại, sợ loại xoài to bự không biết bán cho ai. "Dù chưa có vùng nguồn nguyên liệu, nhưng ông John đã đầu tư khá nhiều tiền xây dựng nhà xưởng lớn đóng gói xoài xuất khẩu, kế bên là phòng hội thảo… Đây là Trung tâm chuyển giao công nghệ đầy đủ nhất, giống hệt như bên Australia, để cho nông dân có niềm tin" - Ông Dương Tôn Đoàn nói về những ngày đầu. Để làm ăn lâu dài mang tính bền vững với nông dân Khánh Hòa, ông John cử ông Đoàn sang Australia học kỹ thuật trồng xoài, quy trình thu hoạch, xuất khẩu ra thị trường quốc tế…, nghĩa là làm theo chuỗi. "Tôi đã quay phim đoàn học tập và làm việc tại nông trại nhà tôi ở Australia, đặc biệt các động tác về kỹ thuật. Khi anh về nước sẽ chiếu phim cho người nông dân xem dễ hiểu, dễ áp dụng theo tiêu chuẩn quốc tế" - Ông Seth Andrew Morton, Tổng Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn MTV EMU Việt Nam, con trai của ông John, thông tin thêm. Hằng năm, ông John có nhiều lần mời nông dân đến Trung tâm tập huấn kiến thức trồng xoài, nhu cầu thị trường tiêu thụ xoài thế giới. Ông thường xuyên xuống tận vườn xoài của nông dân để hướng dẫn tỉ mỉ từng gốc cây. Thân tình lắm, thân đến nỗi, nhiều người dân cúng giỗ đều mời ông John đến nhà nhâm nhi chén rượu quê. 

Những năm sau, bắt đầu có người dân mang xoài đến bán cho ông John. Ông Đoàn tâm sự: "Ở bên Australia, nông dân chở từng xe tải lớn xoài đến bán, còn dân mình chở từng sọt nhỏ không che đậy gì trên xe máy, rồi còn túm từng bịch trong bao nilon. Ông John cảm thấy không vui, tôi trấn an ông: "Dân ở đây là vậy đó, lúc đầu chở xe máy, sau đó lên ba gác, rồi ôtô…”. Đúng vậy, năm 2009, thu mua được 29 tấn xoài xuất sang Hồng Kông, Singapore, Malaysia… Năm 2010, tăng lên 200 tấn, mở ra thị trường Hàn Quốc, Nhật Bản, Đức, Australia, Trung Đông…"./.


 Bài 2: Công nghệ chuyển đổi trên "ngọn cây"

Người dân không thể cứ "ôm" cây xoài địa phương mãi, để rồi sống trong cảnh túng thiếu quanh năm. Mọi sáng kiến đều bắt nguồn trên mâm cơm của họ. Từ kiến thức "nền" do ông John trang bị, bà con đã đúc rút ra nhiều kinh nghiệm và tự chuyển đổi mô hình sản xuất, đem lại giá trị kinh tế cao.

 

Trong cơn mưa tầm tã sau Tết Đinh Dậu, tôi vẫn tìm đến vườn xoài của ông Đặng Đình Chiến, xã Suối Tân, huyện Cam Lâm, tỉnh Khánh Hòa. Ông đón tôi bằng những câu vừa tự hào, vừa than phiền: "Giống xoài này nó có khả năng "chịu" nắng nhiều, nhưng năm vừa rồi mưa lụt hoài, xoài trái vụ bán mấy ngày Tết hư hại nhiều lắm, thu về chẳng được bao nhiêu. Tết năm 2016, xoài bán đắt hơn cả tôm tươi, giá 130.000 đồng/kg. Một trái xoài nặng 1,6kg, trị giá 200.000 đồng. Đánh chiếc xe chở xoài xuống vựa là thu về mấy chục triệu đồng ngay. Vụ xoài năm 2017, không biết sao, tháng Giêng xoài trổ bông, nhưng mưa triền miên, trái sẽ hư nhiều. Rồi công việc ghép chồi giống cũng không làm được, trễ việc cung cấp cây giống cho bà con trong xã".

xoai uc 2.jpg
Nhờ áp dụng kỹ thuật ghép chồi và chăm sóc tốt, xoài Cam Lâm luôn đạt sản lượng cao nhất. 

Ảnh: Hải Luận

Nhà ai cũng  "làm thầy"

 Gia đình ông Chiến, mỗi năm thu 1 đến 2 tỷ đồng từ việc trồng xoài và ghép giống "xoài Úc" bán cho bà con trong vùng, góp phần tăng diện tích trồng “xoài Úc” lên hàng nghìn héc ta. Ông Chiến nhớ lại những ngày mò mẫm ban đầu: "Thời điểm đó, dân cả huyện này đâu có ai biết ghép mầm, ghép cành là gì. Lần mò vào trong Trung tâm Công nghệ cao xem người ta làm, rồi về làm thử. Lúc đầu chưa có kinh nghiệm, họ "phá" những cây xoài to chết cũng nhiều. Ai sáng dạ thì thành "thầy ghép", "thợ ghép" làm công cho người dân kiếm nhiều tiền lắm". "Số lượng thầy, thợ ghép xoài hiện nay có đông không?" - tôi hỏi thêm. Ông Chiến trả lời ngay: "Thợ ghép có mà đầy, nhà ai cũng tự ghép được rồi, họ còn đi ra làm "thầy" ở các huyện khác trong tỉnh".

"Phát minh" của người dân Cam Lâm đáng kính nể, thông thường chỉ ghép chồi xoài ở những cây non, khoảng 1 - 5 tuổi. Đằng này, những cây xoài địa phương có tuổi thọ mấy chục năm, tán cây bao phủ rộng 200m2 cũng cắt trụi để ghép giống "xoài Úc" lên. "Thấy năng suất và giá trị cây xoài quốc tế lớn quá, nên tôi "nhắm mắt" làm liều, những cây xoài canh nông cao 30m, tán rộng, thuê máy cưa lên hạ sạch, chỉ còn bộ gốc và những cành to bằng bắp đùi, cổ tay. Dân làng đi qua bảo "ông này điên rồi". Cha con tôi bắc thang lên ghép chồi chi chít, bây giờ cũng ra trái nhiều. "Chơi" loại cây to nguy hiểm lắm, nó dễ chết và tuổi thọ không cao. Cực chẳng đã mới chuyển đổi loại cây đó " - Ông Chiến bổ sung thêm câu chuyện khá thú vị.

Như đụng đến tâm can sâu thẳm của người nông dân, ông Nguyễn Thông Mẫn, dân trồng xoài thứ thiệt, xen vào: "Qua 6 năm trồng xoài ghép, tôi rút ra được 2 vấn đề mấu chốt nhất, quyết định thắng - thua trong trồng xoài. Trước đây, đại bộ phận dân trồng xoài ở Khánh Hòa phải "nhập" xoài ghép ở miền Tây về trồng. Họ làm theo kiểu "xoài hàng hóa" với số lượng nhiều, để cây to bằng ngón chân cái mới đưa vào bầu nilon, mới ghép cành. Bầu nilon nhỏ, họ cắt cái rễ cộc vứt để cho vừa cái bầu. Đến khi mình trồng xuống đất, cây chỉ mọc rễ chùm, dẫn đến cây yếu ớt dễ bị đổ, sản lượng xoài không cao". "Vậy ông khắc phục bằng cách nào?" - Tôi hỏi thêm.

Ông Mẫn dẫn tôi ra vườn ươm cây xoài giống chỉ cao 20cm giảng giải: "Loại cây nhỏ như thế này sẽ đưa vào bầu nilon "nuôi" một thời gian cho cây khỏe mạnh, rồi mình ghép cành các giống xoài lên. Với cách làm này, khi mình mang ra trồng, xoài phát triển nhanh, đặc biệt, rễ cọc sẽ cắm và ăn sâu xuống lòng đất, hút nước và chất dinh dưỡng. Cây khỏe mạnh, kháng được sâu bệnh, trái to, màu sắc đẹp, vị ngọt thanh đậm… Dân buôn tới vườn nhìn là "mê" ngay".

Ông Mai Xuân Thương, Giám đốc Trung tâm Nông nghiệp công nghệ cao tỉnh Khánh Hòa, cho biết: "Trung tâm chỉ ghép chồi cây vào trực tiếp đầu ngọn cây, chứ không ghép mầm như dân dưới miền Tây. Năm 2017, Trung tâm sẽ sản xuất ra 100.000 cây giống xoài Úc, cung cấp cho các tỉnh. Vẫn sợ không đáp ứng nổi nhu cầu của các địa phương đến đặt hàng".

xoai uc 3.jpg
Kỹ thuật ghép chồi giống "xoài Úc" đã phổ biến ở Khánh Hòa. Ảnh: Hải Luận

"Ép" xoài ra hai vụ

Người nông dân hay bị cảnh "được mùa, mất giá", vùng xoài Cam Lâm, Cam Ranh, Diên Khánh bạt ngàn, nhiều vụ thu hoạch cũng phải bán đổ, bán tháo. Thậm chí giá rẻ bèo, chủ vườn không thèm hái, xoài rụng đầy dưới đất. Người dân "sáng kiến" làm "nghịch mùa" để tránh vào thời điểm mùa xoài ở miền Tây, miền Đông Nam bộ "đổ bộ" ra "đè" giá xoài Khánh Hòa xuống. "Xoài Úc" giá trị kinh tế cao, nên người dân chơi cả hai chiêu: "Nghịch vụ" và "ép" ra hai vụ. "Theo lịch, xoài chính vụ vào tháng 4, 5 (âm lịch), mình muốn làm "nghịch vụ" phải can thiệp vào cây xoài để nó nở hoa chậm lại hoặc nhanh hơn hai tháng, so với vụ chính" - Ông Chiến lý giải.

- Đặc tính sinh học cây trái theo mùa sinh trưởng của nó, sao mình lại làm "nghịch mùa" được?

- Được hết, mọi công nghệ chuyển đổi đều nằm trên "ngọn cây".

- Công nghệ trên "ngọn cây" là như thế nào?

- Nói cho dễ hiểu như thế này: Mình phải canh thời gian cắt cành để cho ra chồi mới. Khi tới thời điểm sử dụng dinh dưỡng "thúc" dưới gốc và trên lá, thậm chí còn "ép" cho ra hai vụ, vụ chính và vụ phụ "đụng" đến Tết Nguyên đán bán với giá cao. Mọi công đoạn, người nông dân phải theo dõi sát sao tình hình "sức khỏe" của cây, mới ra quyết định. Cũng có nhiều hộ không có kiến thức chuyển đổi, dẫn đến cây chết hàng loạt nên trắng tay.

"Xoài Úc" xuất khẩu nên rất cần đến màu sắc bên ngoài đỏ đẹp, nó sẽ quyết định giá cao hay thấp. Vì vậy, rất nhiều người chăm xoài rất kỹ lưỡng: "Lúc đầu xoài quốc tế ra trái đầy cành, sau thời gian nó bắt đầu "tách" quả, tự động loại dần dần, chỉ nuôi đúng 1 - 2 trái/cành nhỏ cho vừa sức. Một cây cần nuôi 100 trái đổ lại là vừa sức. Nếu mình chăm sóc tốt có sản lượng trên 100kg, giá bán trung bình hiện nay là 60.000 đồng/kg. Vị chi nắm trong tay 6 - 8 triệu đồng rồi" - Ông Trang Măng, xã Cam Hải Đông, tính toán rất chi tiết. Muốn có màu trái xoài quốc tế rực rỡ, sau mỗi lần mưa to, có người ra rung cây xoài để không có nước đọng lại lâu trên trái ảnh hưởng đến chất lượng. Tốt nhất dùng máy bơm nước xịt rửa trái ngay, vì trong nước mưa có chứa axít ảnh hưởng đến hoạt tính sinh học của hoa, trái.

Theo ông Mai Xuân Thương giống "xoài Úc" được thế giới xếp hạng "4 sao" cao nhất hiện nay. Người dân không nên "ép" xoài ra trái 2 vụ/năm, chất lượng quả xoài trái vụ không ngon, mặt khác, mất sức sinh trưởng và đề kháng của cây trồng./.

 

Bài 3: "Đánh" gục nhau về giá

Không thể nào thống kê chính xác mỗi năm ở huyện Cam Lâm, Diên Khánh, Khánh Vĩnh và TP Cam Ranh thu hoạch được mấy vạn tấn "xoài Úc". Chỉ biết diện tích trồng mới, ghép chồi… tăng vun vụt từng ngày. Đến mùa thu hoạch, thương lái trong và ngoài nước đánh xe đến mua tấp nập. Cuộc chiến "giá cả" ở những nơi này đã nổ ra quyết liệt.

 

Thời điểm quả "xoài Úc" to bằng nắm tay, "cò" đi khắp nơi dòm ngó để "chỉ điểm" cho dân buôn Trung Quốc thu mua. Bà Thanh Tuyền, chủ vựa thu mua tại thị trấn Cam Đức, huyện Cam Lâm, cho biết: "Xoài đẹp bao nhiêu cũng hút hàng hết. Đến mùa thu hoạch xoài quốc tế, một chủ vựa làm đầu mối thu mua cho 3 - 5 người Trung Quốc. Do nhiều người mua, có thời điểm giá xoài "nhảy" lên mấy giá trong ngày. Ngay cả "ông xoài Úc" có nhà máy tại đây cũng không thể cạnh tranh nổi với thương lái Trung Quốc".

xoai uc 4.jpg
"Xoài Úc" tại thị trấn Cam Đức đang được đóng gói vào thùng cho thương lái Trung Quốc. 

Ảnh: Hải Luận

Thương lái Trung Quốc "đè bẹp" chuẩn quốc tế

Ông John Edward Morton, một người nông dân, doanh nhân người Australia, đã lập ra Công ty trách nhiệm hữu hạn MTV EMU Việt Nam và dày công xây dựng chuỗi khép kín từ vùng nguyên liệu, thu hoạch đạt chuẩn, sơ chế đóng gói, xuất khẩu ra thị trường các nước như: Singapore, Hồng Kông, Malaysia, Tiểu vương quốc Arập thống nhất UAE, Australia, Nga, Đức… Vì sao "xoài Úc" ở tỉnh Khánh Hòa xuất đi các nước dễ dàng? Ông Dương Tôn Đoàn, Phó Tổng Giám đốc Công ty EMC, lý giải: "Mùa xoài chính vụ ở Australia từ tháng 10 - 12, ông John Edward Morton đã có thị trường và khách hàng cũ nhiều năm nay. Mùa xoài chính vụ của Khánh Hòa từ tháng 4 - 6, ông ấy lấy nguồn xoài của Việt Nam "lấp" vào mạng lưới ở các nước. Đây là thị trường rất lớn và bền vững".               

Bắt đầu năm 2013, xuất hiện thương lái Trung Quốc vào Khánh Hòa đã "đẩy" giá thu mua "xoài Úc" cao lên, công ty của ông John Edward Morton không thể cạnh tranh nổi. Ông Đoàn lý giải: "Có thời điểm, để đảm bảo đơn hàng xuất khẩu, công ty chấp nhận lỗ, nâng giá lên đến 50.000 đồng/kg, phía thương lái Trung Quốc lại đẩy giá mua cao hơn nhiều. Công ty làm ăn theo tiêu chuẩn quốc tế, nên phải bỏ ra chi phí cao cho nhiều công đoạn sau thu hoạch và phí vận chuyển đến tận tay của người tiêu dùng ở các nước. Buộc phải đội giá thành lên cao, nên khó có thể cạnh tranh với anh đi làm theo kiểu "sáng mua - chiều bán", không đầu tư bất cứ công đoạn nào".

Tôi đặt câu hỏi với bà Thanh Tuyền: "Liệu dân Trung Quốc ăn xoài chỉ tức thời, nông dân mình cứ đổ xô vào trồng “xoài Úc”, đến khi họ không ăn nữa, mình cũng "chết" theo?”. Bà Tuyền cười và nói rất thực tế: "Đâu chỉ có trái xoài quốc tế, mọi hàng hóa đều lưu thông theo thị trường. Thị trường "chảy" mạnh, thì dân kinh doanh mới đi làm, làm phải sinh lợi nhuận. Vì sao "xoài Úc" không cạnh tranh nổi với ông dân buôn Trung Quốc? Bởi vì, Trung Quốc là thị trường khổng lồ, nằm sát với ruộng vườn của nhà mình, mọi chí phí thấp, giá cả cạnh tranh tốt. Lợi cho người nông dân lắm".

Dòng chảy thị trường thì không ai ngăn cản nổi, tự nó điều chỉnh giá cả, số lượng tiêu thụ. Thời buổi công nghệ thông tin toàn cầu, chỉ cần một nút bấm "Ok" mọi việc sẽ rõ ràng. "Giá cả bên người mua ở Trung Quốc cứ cập nhật liên tục qua mạng xã hội Zalo. Hằng ngày, tôi đóng hàng bao nhiêu tấn, theo từng sọt nhựa, từng chủng loại 1, 2, 3, rồi nhắn lên Zalo cho họ biết. Xe chạy ở Cam Lâm ngày hôm nay, thì ngày mai tiền chuyển vào tài khoản của tôi không thiếu một xu. Nếu mình giao xoài không đúng cam kết, họ lập tức cắt hợp đồng không làm ăn với mình nữa, chẳng cần nói qua nói lại nhiều lời. Vậy nên ai cũng phải giữ chữ tín" - Bà Tuyền bổ sung thêm thông tin thú vị.

Kế hoạch, mục tiêu của Công ty EMC đã "vỡ trận" không thể lường trước với một thị trường khổng lồ đang nằm sát bên vườn nhà mình, giống như bà mua xoài nói. Ông Đoàn nói trong sự buồn bã: "Công ty chúng tôi đã nhiều lần mời thương lái Trung Quốc vào khu xưởng đóng gói tham quan và bàn hợp tác thu mua, nhưng họ không đồng ý. Mấy ông bảo: "Thấy đẹp thì mua theo giá thị trường. Thích đâu, mua đó". Công ty không thể mua nổi loại trái tươi xuất khẩu, chuyển sang mua loại "hàng dạt" về gọt vỏ, bảo quản đông lạnh cũng xuất khẩu theo giá trị thấp. Trong lúc khó khăn, buộc công ty phải cắt giảm tối đa nhiều chi phí để "cầm cự" chờ thời cơ".         

xoai uc 5.jpg
Ông Seth Andrew Morton hào hứng nói về thị trường "xoài Úc" ở thế giới. Ảnh: Hải Luận

Phải làm theo chuẩn toàn cầu

Ông bà ta có câu "buôn có bạn, bán có phường", trong kinh doanh phải có nhiều ngưới bán và nhiều người mua, tránh tình trạng độc quyền vào một ai. Thực tế ở nước ta có quá nhiều loại cây trồng, vật nuôi xuất khẩu "nóng" cho thương lái Trung Quốc: Sau Tết Đinh Dậu chuối ở Đồng Nai không bán được phải đổ, vì thương lái Trung Quốc không mua nữa. Trước đó là dưa hấu ở miền Trung, heo thịt… cũng vậy.

Ông Seth Andrew Morton, Tổng Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn MTV EMU Việt Nam, phân tích: "Mình đừng bao giờ lệ thuộc vào một thị trường nào duy nhất, nếu khi thị trường đó có vấn đề gì không thể tiêu thụ được nữa, thì người nông dân trồng xoài trở tay không kịp. Ngay từ bây giờ, người nông dân và chính quyền địa phương nên làm quen và bắt tay áp dụng theo chuẩn toàn cầu "Gbobal GAP" (Thực hành sản xuất nông nghiệp tốt theo tiêu chuẩn toàn cầu). Thị trường Trung Quốc sau này sẽ đưa ra "cái chuẩn" nhập khẩu cao hơn như bây giờ, nếu như nông dân trồng xoài, nhà xuất khẩu không đáp ứng được "cái chuẩn" của họ, thì bị đánh bật ra khỏi thị trường. Ví dụ, trái cây của Việt Nam muốn vào được thị trường châu Âu, Nhật Bản, Australia… nhất thiết phải "chìa" tiêu chuẩn "Gbobal GAP" ra cho họ xem. Tất cả đều nằm ở thói quen của con người mà thôi".

Năm 2008, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã đưa ra tiêu chí "Thực hành sản xuất nông nghiệp tốt ở Việt Nam",  viết tắt "VietGAP". Tôi hỏi ông Seth Andrew Morton, tiêu chí "Viet GAP" của Việt Nam có xuất khẩu được không? Ông Seth nhún vai, mắt mở to, nói: "Thế giới họ không biết "VietGAP" đâu, chỉ có tôi ở Việt Nam nhiều năm mới biết chút chút. Thế giới là cái "chợ toàn cầu", nó gắn kết với nhau theo chuỗi, bạn muốn bán ở đó thì phải theo cái toàn cầu chứ. Tại sao bố tôi vào Việt Nam cách đây gần 10 năm, "cái chuẩn" của người Việt đưa ra rất thấp, nhưng ông ấy đầu tư nhiều tiền của để làm theo tiêu chuẩn toàn cầu. Ông muốn người dân ở đây hiểu làm ăn bền vững phải làm như thế nào? Nhu cầu thị trường trái cây nói chung và trái "xoài Úc" nói riêng ở các nước là rất lớn. Nếu làm tốt "Gbobal GAP" những năm sau "xoài Úc" sẽ thống trị thị trường".​/.


Danh sách ý kiến
Gửi ý kiến
  • Tiêu đề:
  • Người gửi:
  • Email:
  • Số điện thoại:
  • Mã bảo vệ: Mã xác nhận
  • Nhập mã bảo vệ
  • Nội dung:
Gửi ý kiến